đầu não 頭腦

◼ Đầu, sọ. ◇Nhị thập niên mục đổ chi quái hiện trạng 二十年目睹之怪現狀: Ngã phương tài tại ngoại diện tẩu động, ngận tác liễu kỉ cá ác tâm, đầu não tử sanh đông, đáo liễu ốc lí, noãn hòa đa liễu 我方纔在外面走動, 很作了幾個噁心, 頭腦子生疼, 到了屋裏, 暖和多了 (Đệ ngũ thập hồi).
◼ Đầu óc, tư tưởng, năng lực ghi nhớ suy nghĩ... ◇Phạm Thành Đại 范成大: Trưởng quan đầu não đông hồng thậm, Khất nhữ thanh đồng mãi tửu hồi 長官頭腦冬烘甚, 乞汝青銅買酒迴 (Tứ thì điền viên tạp hứng thi 四時田園雜興詩).
◼ Trật tự, điều lí. ◎Như: tha biện sự ngận hữu đầu não 他辦事很有頭腦.
◼ Tình hình bên trong, chi tiết sâu kín. ◇Nhị khắc phách án kinh kì 二刻拍案驚奇: Nam Cai xuất xa lai, đại gia kinh hỉ, chỉ thị bất tri đầu não 南陔出車來, 大家驚喜, 只是不知頭腦 (Quyển ngũ).
◼ Thủ lĩnh, người cầm đầu. ◇Hồng Lâu Mộng 紅樓夢: Đan nhĩ môn hữu nhất bách cá dã bất thành cá thể thống, nan đạo một hữu lưỡng cá quản sự đích đầu não đái tiến đại phu lai? 單你們有一百個也不成個體統, 難道沒有兩個管事的頭腦帶進大夫來 (Đệ ngũ thập lục hồi) Chỉ miệng các bà thôi, thì một trăm người cũng không được trang trọng, sao không gọi vài người coi việc đi đón thầy thuốc?
◼ Yếu chỉ. ◇Đường Thuận Chi 唐順之: Ngô sổ niên lai nhật dụng thao luyện trung pha kiến cổ nhân học vấn đầu não, tứ thập niên tán loạn tinh thần tẫn tòng thu thập 吾數年來日用操鍊中頗見古人學問頭腦, 四十年散亂精神儘從收拾 (Dữ Vương Thể Nhân thư 與王體仁書).
◼ Mối để cưới gả, người có thể chọn lấy làm vợ hoặc chồng. ◇Thủy hử truyện 水滸傳: Vạn vọng nương tử hưu đẳng tiểu nhân, hữu hảo đầu não, tự hành chiêu giá, mạc vị Lâm Xung ngộ liễu hiền thê 萬望娘子休等小人, 有好頭腦, 自行招嫁, 莫為林沖誤了賢妻 (Đệ bát hồi) Xin nương tử chớ có chờ đợi tiểu nhân, có người nào đáng tấm chồng, cứ tự mà tái giá, nàng đừng vì Lâm Xung này mà để lỡ một đời.
◼ Lí do, nguyên nhân. ◇Nhị khắc phách án kinh kì 二刻拍案驚奇: Quả nhiên Mạc ông tại Mạc ma diện tiền, tầm cá đầu não, cố ý thuyết nha đầu bất hảo, yếu mại tha xuất khứ 果然莫翁在莫媽面前, 尋個頭腦, 故意說丫頭不好, 要賣他出去 (Quyển thập).
◼ Khách mua, chủ cố. ◇Tỉnh thế hằng ngôn 醒世恆言: Tự giá thốn kim điền địa, thiên hữu mại chủ, một hữu thụ chủ, cảm tắc kinh kỉ môn bất tế, tu tự gia xuất khứ tầm cá đầu não 似這寸金田地, 偏有賣主, 沒有受主, 敢則經紀們不濟, 須自家出去尋個頭腦 (Quyển tam thất, Đỗ Tử Xuân tam nhập Trường An 杜子春三入長安).
◼ Một loại rượu tạp vị trộn với thịt. ◇Kim Bình Mai 金瓶梅: Vương Lục Nhi an bài ta kê tử nhục viên tử, tố liễu cá đầu não, dữ tha phù đầu 王六兒安排些雞子肉圓子, 做了個頭腦, 與他扶頭 (Đệ cửu bát hồi).

---

Thái Tuế đầu thượng động thổ 太歲頭上 動土

Việt Nam Tự Điển của Hội Khai Trí Tiến Đức v2.0

http://www.vietnamtudien.org/vntd-kttd/index.html

tự điển chữ Nôm trích dẫn

on line ...

http://www.vietnamtudien.org/chunom-trichdan/

Quốc Âm Thi Tập 國音詩集 094 Giang sơn

 [bài 94] 

Ngồi coi tháng lọn lẫn ngày qua, 
Luống phụ triều đình luống phụ nhà. 
Đầu kế lăng căng những hổ, 
Thân hèn lục cục mỗ già. 
Giang sơn cách đường ngàn dặm, 
Sự nghiệp buồn đêm trống ba. 
Nợ cũ chước nào báo bổ, 
Ơn thầy ơn chúa lẫn ơn cha.


Chú thích

(094.1) coi: chữ Nôm là một dạng của chữ Hán côi 瑰
(094.6) trống ba: trống canh ba, tức là lúc nửa đêm.
(094.7) chước: mưu kế, cách.

FAQ

1) hv-ebook là gì?
2) scroll
3) Google Pinyin IME
4) Hán Việt từ điển trích dẫn dành cho smarphone
5) iPad
6) âm đọc pinyin
7) phiên âm Hán Việt
8) cách sử dụng Hán Việt từ điển trích dẫn

 

 

1) hv-ebook là gì?

Đó là một sách điện tử (ebook), tức là có thể đọc được trên Internet với các máy pc, tablet, smartPhone, v.v. ;  hv-ebook bao gồm 2 đặc điểm sau đây:
1) văn bản Hán Việt đối chiếu,
2) dẫn nối trực tiếp tới website Hán Việt Từ Điển Trích Dẫn.
Đặc điểm thứ hai có nghĩa là: <mỗi Hán tự> có mặt trong hv-ebook là một hyperlink; người đọc sách, khi cần, có thể click lên chữ đó và được dẫn thẳng vào  trang định nghĩa trong website.
Như vậy, hv-ebook là một sách điện tử tiện lợi để đọc những văn bản song ngữ Hán Việt.
Xin click lên một chữ Hán trong câu viết dưới đây và xem kết quả:
◇Luận Ngữ 論語: Học nhi thời tập chi, bất diệc duyệt hồ? 學而時習之, 不亦悅乎 (Học nhi 學而) Học mà thường ôn tập, cũng chẳng thích ư? 




<Home>

2) scroll

Để giúp cho dễ đọc song song hai cột chữ <Hán> & <Việt> trong các blogs hv-ebooks, có thể đi lên hoặc xuống —riêng trong mỗi cột— cho một đoạn Hán văn nằm ngang hàng với đoạn dịch sang tiếng Việt.

Xem hình:

<Home>
   
3) Google Pinyin IME

Cho những người dùng từ điển trên tablet hoặc mobile (Android OS) có thể cài app Google Pinyin IME, rất tiện để viết tay chữ Hán (trong khung Tra Hán Việt hoặc Phiên âm):

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.android.inputmethod.pinyin&hl=en

4) từ điển trích dẫn dành cho smarphone

Vì màn ảnh tương đối nhỏ trên các smartphones, các trang trong từ điển (*) được sắp đặt lại cho thích hợp hơn.

(*) 
http://vietnamtudien.org/dtk/hv-trichdan.php 
http://hanviet-org.blogspot.fr/2016/01/menu.html

Di chuyển

.. thay đổi trang

trang định nghĩa

Thí dụ trên máy Samsung Core Prime, dùng hai nút ở hàng dưới:

• "mũi tên <=": quay về trang trước,
• "2 khung chữ nhật": nhấn ngón tay vào trang muốn xem (hoặc kí hiệu X: đóng lại một trang nào đó). 

 








<Home>
 
5) iPad

Hán Việt Từ Điển Trích Dẫn hanviet.org bị trục trặc (trên iPad) khi click lên Hán tự ở đầu trang định nghĩa (để xem hình chỉ các nét viết chữ theo thứ tự). Tạm thời, người dùng từ điển trên iPad có thể vào trang web vietnamtudien.org/hanviet/
Nhưng ở đây, không có link "animation" cho chữ Hán! Nếu cần xem cách viết (trên iPad), xin chép & dán (copy/past) chữ Hán trong những
websites sau đây, chẳng hạn:
http://www.mdbg.net/chindict/chindict.php?istm=1
http://www.eon.com.hk/estroke/

6) âm đọc pinyin

Trong các websites Hán Việt Từ Điển Trích Dẫn, khi click lên hàng chữ ghi âm pinyin trên trang định nghĩa, sẽ nghe được âm đọc chữ Hán. Nhưng trên máy smartphone, âm pinyin bị trục trặc không phát ra tiếng. Xin tạm thời vào trang (chẳng hạn)
http://www.mdbg.net/chindict/chindict.php?istm=1


<Home>


7) phiên âm Hán Việt

Cho phép phiên âm một đoạn văn chữ Hán sang âm Hán Việt (chữ abc). 

Người sử dụng chép đoạn văn chữ Hán vào ô trống.

Có 3 lối trình bày kết quả phiên âm:
(1) cột => mỗi hàng chữ Hán có kèm theo sau một hàng chữ Việt;
(2) cột => cột chữ Hán // cột chữ Việt
(3) => (1) & (2)

Ghi chú:

Cách trình bày (2): mặc định (by default); người sử dụng không phải làm gì cả và kết quả là 2 cột chữ song song. Nếu cần thay đổi cách trình bày kết quả phiên âm: có thể click lên <radio button> vòng tròn (1) hoặc (3).

Cách trình bày (3): cột thứ hai (bên tay mặt) chỉ lập lại đoạn văn phiên âm Hán Việt. Người sử dụng có thể chép/dán (copy/past) — vào Word chẳng hạn — cả 2 cột chữ rồi sửa chữa (edit) theo ý muốn (dịch sang tiếng Việt, v.v.).

<Home>

8) cách sử dụng Hán Việt từ điển trích dẫn

<Home>



 

Phàm lệ (Hán Việt Từ Điển Trích Dẫn)

漢越辭典摘引
Từ điển này phát triển từ những dữ kiện thâu thập trong bản điện tử của "Hán Việt Tự Điển Thiều Chửu" (2003).

Tất cả các mục từ được biên soạn lại, bổ sung toàn diện theo cấu trúc mới, dựa trên những nguyên tắc sau đây:

1. Phân loại từ: danh từ, động từ, tính từ, phó từ, đại từ, liên từ, giới từ, trợ từ, đại từ, thán từ, trạng thanh từ.
2. Phân biệt rõ ràng phần định nghĩa, phần thí dụ và phần trích dẫn. Ngoài ra, còn có thêm phần ghi chú khi cần thiết.
3. Các trích dẫn đều có ghi đủ tên tác giả hoặc tác phẩm cùng với nhan đề, chương, hồi, v.v. cho tiện việc tra cứu.

Về [tài liệu tham khảo], ngoài các tự điển, từ điển, sách in quen thuộc, chúng tôi tận dụng các trang từ điển ngày càng đầy đủ và hữu hiệu trên mạng Internet, đặc biệt là những websites sau đây:

• Quốc Ngữ Từ Điển 國語辭典 (Taiwan) 
• Hán Điển 漢典
• Chinese Chinese Dictionary
• Tân Hoa Tự Điển 新華字典
• MDBG Chinese-English Dictionary

Các chữ viết tắt:

(Danh) = Danh từ
(Động) = Động từ
(Tính) = Tính từ
(Liên) = Liên từ
(Thán) = Thán từ
(Giới) = Giới từ
(Phó) = Phó từ
(Trợ) = Trợ từ
(Đại) = Đại từ
(Trạng thanh) = Trạng thanh từ

Kí hiệu:

◎Như: = thí dụ
◇ = trích dẫn
§ = ghi chú

Quy ước:

• Dấu thinh: đánh dấu thinh trên nguyên âm ở giữa chữ Quốc Ngữ.
• i, y: để tránh phải ghi trùng lập (kì/kỳ, lí/lý, mĩ/mỹ, v.v.), chỉ dùng "y dài" cho các trường hợp có âm đọc khác "i ngắn" (ay, uy, oay, v.v.). Ngoại lệ: tôn trọng thói quen lâu đời, không dùng "i ngắn" cho đa số các chữ Quốc Ngữ bắt đầu bằng "y": y, yêu, yên, v.v.


Soạn giả kính cáo,
Đặng Thế Kiệt
Paris, 15 tháng 04 năm 2011.